52 . درود خدا بر او باد فرمود: سزاوارترین مردم به عفو کردن توانا ترینشان به هنگام کیفر دادن است
شناخت جایگاه سخاوت و ایثارگری
53 . سخاوت آن است که تو آغاز کنی زیرا آنچه با درخواست داده می شود یا از روی شرم و یا از بیم شنیدن سخن ناپسند است.
54 . ارزش های اخلاقی _ هیچ ثروتی چون عقل و هیچ فقری چون نادانی نیست هیچ ارثی چون ادب و هیچ پشتیبانی چون مشورت نیست
55 . اقسام بردباری / شکیبایی دو گونه است . شکیبایی بر آنچه خوش نداری و شکیبایی در آنچه دوست داری .
56 . ثروتمندی در غربت ماندد در وطن بودن است و تهیدستی در وطن غربت است .
57 . ارزش قناعت و خود کفایی / قناعت ثروتی است پایان ناپذیر
58 . توانگری شهوت ها / ثروت ریشه شهوت هاست
59 . ارزش تذکر دادن اشتباهات/ آن کسی که تو را هشدار داد مانند کسی است که هشدار داد
60 . ضرورت کنترل زبان/ زبان تربیت نشده درنده ای است که اگر رهایش کنی می گزد
62. روش پاسخ دادن به ستایش ها و نیکی ها/
چون تو را ستودند بهتر از آنان ستایش کن و چون به تو احسان کردند بیشتر از آن ببخش . به هر حال پاداش بیشتر از آن آغاز کننده است.
65 . ترک دوستان و تنهایی/ از دست دادن دوستان غربت است.
66روش خواستن/ از دست دادن حاجت بهتر از درخواست کردن نااهل است
67ارزش ایثار اقتصادی / از بخشش اندک شرم مدار که محروم کردن از آن کمتر است
69 . حفظ روح امیدواری/ اگر به آنچه نرسیدی از انچه هستی نگران مباش
71 . نشانه کمال عقل/ چون عقل کامل گردد سخن اندک شود
72 . رابطه دنیا و انسان/ دنیا بدن ها رو فرسوده ، و آرزوها رو تازه می کند مرگ را نزدیک و خواسته ها رو دور و دراز می سازد ، کسی که به آن دست یافت خسته می شود ، و آن که به دنیا نرسید رنج می برد .
73 . ضرورت خودسازی رهبران و مدیران/ کسی که خود را رهبر مردم قرار داد ، باید پیش از آن که به دیگران تعلیم بپردازد ، خود را بسازد ، و پیش از آن که به گفتار تربیت کند ، با کردار تعلیم دهد ، زیرا آن کس که خود را تعلیم دهد و ادب کند سزاوارتر به تعظیم است از آن که دیگری را تعلیم دهد و ادب بیاموزد.
74 . ضرورت یاد مرگ/ انسان با نفسی که می کشد ، قدمی بسوی مرگ می رود
75. توجه به فنا پذیری دنیا / هر چیز که شمردنی است ، پایان می پذیرد و هر چه ا که انتظار می کشیدی خواهد رسید .
76 . روش تحلیل رویداد ها/ حوادث اگر مانند یکدیگر بودند ، آخرین را با آغازین مقایسه و ارزیابی می کردند
77 . دنیا شناسی/ ( ضراره بن ضمره ضبانی از یاران امام (ع) به شام رفت بر معاویه وارد شد معاویه از او خواست از حالات امام بگوید گفت: علی (ع) را در حالی دیدم که شب ، پرده های خود را افکنده بود و او در محراب ایستاده ، محاسن را به دست گرفته چون ما گزیده به خود می پیچید و محزون می نگریست و می گفت :)
ای دنیا!! ای دنیا حرام ! از من دور شو آیا برای من خود نمایی میکنی ؟ یا شیفته من شدی تا روزی در دل من جا گیری؟ هرگز مبادا!غیر مرا بفریب ، که مرا رد تو هیچ نیازی نیست ، تو را سه طلاقه کرده ام ، تا بازگشتی نباشد ، ذوران زندگانی تو کوتاه ، ارزش تو اندک، وتو آرزوی پست است . آه از توشه اندک، و درازی راه، و دوری منزل، و عظمت روز قیامت !..
80 . مومن و ارزش مومن/ حکمت گمشده مومن است ، حکمت را فراگیر هر چند از منافقان باشد
81 . میزان ارزش انسانها/ ارزش هر کس به مقدار دانایی و تخصص اوست
82 . ارزش والای انسانی/ شما را بر پنج چیز سفارش می کنم که اگر برای انها شتران را پر شتاب برانید و رنج سفر را تحمل کنید سزاوار است : کسی از شما جز به پروردگار خود امیدوار نباشد، و جز از گناه خود نترسد ، و اگر از یکی سوال کردند و نمی داند شرم نکند و بگوید نمی دانم ، و کسی در آموختن آنچه نمی داند شرم نکند ، و بر شما باد شکیبایی که شکیبایی ، ایمان را چون سر است بر بدن و ایمان بدون شکیبای چونان بدن بی سر ، ارزشی ندارد.
83 . روش برخورد با چاپلوسان/ ( شخصی که در ستایش امام افراط کرد و آنچه در دل داشت نگفت:) فرمود:ذمن کمتر از آنم که بر زبان آوردی و برتر از آنم که در دل داری
85 . پرهیز از ادعاهای علمی/ کسی که از گفتن (( نمیدانم )) روی گردان است به هلاکت و نابودی می رسد.
86 . برتری تجربه پیران از قدرتمندی جوانان/ اندیشه پیر در نزد من از تلاش جوان خوشایندتر است.
87 . ارزش استغفار/ در شگفتم از کسی که می تواند استغفار کند و نا امید است.
88 . دو عامل ایمنی مسلمین/ امام محمد باقر از امیرالمومنین (ع) نقل فرمودند: دو چیز در زمین مایه امان از عذاب خدا : یکی از آن دو برداشته پس دیگری را در یابید و بدان چنگ بزنید اما امانی که برداشته شد رسول خدا (ص) بود و امان باقیمانده استغفار کردن است که خدای بزرگ به رسول خدا (ص) فرمود: خدا آنان را عذاب نمی کند در حالی که تو در میان آنانی و عذابشان نمی کند تا آن هنگام که استغفار می کنند.
89 . راه اصلاح دنیا و آخرت/ کسی که میان خود و خدا را اصلاح کند خداوند میان او و مردم را اصلاح خواهد کرد و کسی که امور آخرت را اصلاح کند ، خدا امور دنیای او را اصلاح خواهد کرد، و کسی که از درون جان واعظی دارد خدا را بر حافظی است .
90 . شناخت عالم آگاه/ فقیه کامل کسی است که مردم را آمرزش خدا مایوس و از مهربانی او نومید نکند ، و از عذاب ناگهانی خدا ایمن سازد
92 . والاترین دانش/ بی ارزش ترین دانش ، دانشی است که بر سر زبان است و برترین علم ، علمی است که در اعضاء و جوارح آشکار است.
93 . فلسفه آزمایش ها/ فردی از شما نگوید ( خدایا از فتنه به تو پناه می برم ) زیرا کسی نیست که در فتنه ای نباشد ، لکن آن که می خواهد به خدا پناه برد ، از آزمایش های گمران کننده پناه ببرد, همانا از خداوند سبحان می فرماید : ( بدانید که اموال و فرزندان شما فتنه شمایند ) معنی این آیه انست که خدا انسان ها را با اموال و فرزندانشان می آزماید تا آن کس که از روزی خود نا خشنود و آن که خرسند است شناخته شوند گر چه خداوند به احوالشان از خودشان آگاه تر است تا کرداری که استحقاق پاداش یا کیفر دارد را آشکار نماید چه آن که بعضی مردم فرزند پسر را دوست دارند و فرزند دختر را نمی پسندند و بعضی دیگر فراوانی مال را دوست دارند و از کاهش سرمایه نگرانند.
96 . ارزش علم و بندگی/ نزدیک ترین مردم به پیامبران داناترین آنان است به آنچه که آوردند . سپس این آیه را تلاوت نمودند: (( همانا نزدیک تزین مردم به ابراهیم آنانند که پیرو او گردیدند ، و مومنانی که به این پیامبر خاتم پیوستند .)) سپس فرمودند: دوست محمد (ص) کسی است که خدا را اطاعت کند هر چند پیوند خویشاوندی او دور باشد و دشمن محمد (ص) کسی است که خدا را نافرمانی کند هر چند خویشانود نزدیک او باشد .
97 . ارزش یقین/ ( صدای مردی از اهالی حروراء را شنید که نماز شب می خواند و قران تلاوت می کرد ) فرمود خوابیدن همراه یقین ، برتر از نماز گزاردن با شک و تردید است.
98 . ضرورت عمل کردن به روایت/ چون روایتی را شنیدید ، آن را بفهمید و عمل کنید ، نه بشنوید و نقل کنید ، زیرا راویان علم فراوان و عمل کنندگان آن اندکند.
99 . تفسیر انّا للّه وَ انّا عَلَیهِ راجِعون/ شنید شخصی این آیه را خواند پس فرمودند: این سخن ما که می گوییم (( ما همه از آن خداییم )) اقراری است به بندگی و اینکه می گوییم 00 بازگشت ما به سوی اوست )) اعترافی است به نابودی خویش.
100. روش مناجات کردن/ بار خدایا تو مرا بهتر از خودم می شناسی و من خود را بیشتر از آنان می شناسم خدیا مرا از آنچه اینان می پندارند نیکو تر قرار بده و آنچه را که نمی دانند نیکوتر بیامرز
101. روش برطرف کردن نیازهای مردم/ برآوردن نیازهای مردم پایدار نیست مگربه سه چیز : کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود و شتاب در براوردن آن تا گوارا باشد
102. آینده و مسخ ارزش ها / روزگاری بر مردم خواهد محترم نشمارند جز سخن چین را و خوششان نیاید جز از بدکار و هرزه و ناتوان نگردد جز عادل در آن روزگار کمک به نیازمندان خسارت و پیوند با خویشاوندان منت گذاری و عبادت نوعی برتری طلبی بر مردم است درآن زمان حکومت با مشورت زنان و فرماندهی خردسالان و تدبیر خواجگان اداره می گردد.
103. روش برخورد با دنیا/( پیراهن وصله داری بر اندام امام بود شخص پرسید : چرا پیراهن وصله دار می پوشی : و ایشان فرمودند:دل با آن فروتن و نفس رام می شود و مومنان از آن سرمشق می گیرند دنیای حرام و آخرت دو دشمن متفاوت و دو راه جدای از یکدیگرند پس کسی که دنیا پرست باشد و به آن عشق ورزد به آخرت کینه ورزد و با آن دشمنی خواهد کرد . و آن دو همانند شرق و غرب از همدورند و رونده هرگاه به یکی نزدیک شود از دیگری دور می گردد و آن دو همواره به یکدیگر زیان می رسانند.
104. ارزش سحر خیزی/ ای نوف ! همانند داوود پیامبر در چنین ساعاتی از شب بر می خواست و می گفت : این ساعتی است که دعای هر بنده ای به اجابت می رسد جز باج گیران و شبگردان و و نیروهای انتظامی حکومت ستمگر یا نوازنده طبل و طنبور))
111. عشق به امام (ع) و طاقت نداشتن تحمل آن/ پس از بازگشت از جنگ صفین یکی از یاران دوست داشتنی امام ، سهل بن حنیف از دنیا رفت اگر کوهی مرا دوست بدارد در هم فرو می ریزد.{ یعنی مصیبت به سرعت به سراغ او آید که این سرنوشت در انتظار پرهیز کاران و برگزیدگان خداست همانند آن در حکمت 112 آمده است
112. مشکلات شیعه بودن/ هر کس ما اهل بیت پیامبر (ص) را دوست بدارد پس باید فقر را چونان لباس رویین بپذیرد.( یعنی باید آماده انواع محرومیت باشد)
113. ارزش های والای اخلافی/ سرمایه ای سودمندتر از عقل نیست و تنهایی از خود بینی و عقلی چون دور اندیشی و بزرگواری چون تقوا و همنشینی چون اخلاق خوش و میراثی چون ادب و رهبری چون توفیق الهی و تجارتی چون عمل صالح و سودی چون پاداش الهی و پارسایی چون پرهیز از شبهات و زهدی چون بی اعتنایی به دنیا حرام و دانشی چون اندیشیدن و عبادتی چون انجام واجبات و ایمانی چون حیاء و صبر و خویشاوندی چون فروتنی و شرافتی چون دانش و عزتی چون برد باری و پشتیبانی مطمئن تر از مشورت نیست.
116. انسان و انواع آزمایش ها / چه بسا کسی که با نعمت هایی که به او رسیده به دام افتد و با پرده پوشی از گناه فریب خورد و با ستایش شدن آزمایش گردد و خدا هیچ کس را همانند مهلت دادن نیازمود.
117. پرهیز از افراط و تفریط در دوستی با امام(ع)/ دو تن به خاطر من به هلاکت رسیدند دوست افراط کننده و دشمن دشنام دهنده
118. استفاده از فرصت ها/ از دست دادن فرصت باعث اندوه می شود
119. ضرورت شناخت دنیا/ دنیای حرام چون مار سمی است پوست آن نرم ولی سم آن کشنده در درون دارد نادان فریب خورده به آن می گراید و هوشمن عاقل از آن دوری گزیند
120.روانشناسی قبایل قریش/ اما بنی مخزوم ، گل خوشبوی قریش هسهند که شنیدن سخن مردانشان و ازدواج با زنانشان رادوست داریم اما بنی عبد شمس دور ادنیش تر و در حمایت مال و فرزند تواندمند ترند که به همین جهت بد اندیش ترین و بخیل تر می باشند و اما ما آنچه در دست داریم بخشنده تر و برای جانبازی در راه دین سخاوتمند تر آنها شمارشان بیشتر اما فریبکار تر و زشت روی ترند و ما گویاتر و خیر خواه تر و خوش روی تریم.
121.ارزیابی عمل/ چقدر فاصله بین دو عمل دور است : عملی که اذتش می رود و کیفر آن می ماند و عملی که رنج آن می گذرد و پاداش آن ماندگار است
123.الگوی کامل انسانیت/ خوشا به حال آن کسی که خود را کوچک می شمارد و کسب و کار او پاکیزه است و جانش پاکو اخلاقش نیکوست که مازاد بر مصرف زندگی را رد راه خدا بخشش می کند و زبان را از زیاده گویی باز می دارد و آزار او به مردم نمی رسد و سنت پیامبر (ص) او را کفایت کرده بدعتی در دین خدا نمی گذارد.
124.روانشناسی زن و مرد/ اسلام را چنان می شناسم که پیش از من کسی آن گونه معرفی نکرده بود اسلام همان تسلیم در برابر خدا و تسلیم همان یقین داشتن و یقین اعتقاد راستین و باور راستین همان اقرار درست و اقرار درست انجام مسولیت ها.
125.امام و شناساندن امام/ اسلام را چنان می شناسم که پیش از من کسی آن گونه معرفی نکرده باشد اسلام همان تسلیم دربرابر خدا وتسلیم همان یقین داشتن و یقین اعتقاد راستین و باور راستین همان اقرار درست و اقرار درست انجام مسولیت ها و انجام مسولیت ها همان عمل کردن به احکام دین است.
126.شگفتی از ضد ارزش ها/ در شگفتم از بخیل که به روی فقری می شتابد که از آن می گریزد و سرمایه ای را از دست می دهد که برای آن تلا می کند دردنیا چون تهیدستان زندگی می کند اما در آخرت هم چون سرمایه داران محاکمه می شود و در شگفتم از متکبری که دیروز نطفه ای بی ارزش و فردا مدداری گندیده خواهد بود و در شگفتم از آن کس که آفرینش پدیدها را می نگرد و در وجود خدا تردید دارد و در شگفتم از آن کس که مردگان را می بیند و مرگ را از یاد برده و در شگفتم از آن کس که مردگان را می بیند و مرگ را از یاد برده و در شگفتم از آن کس که پیدایش دوباره را انکار می کند و در حالی که پیدایش آغازین را می نگرد و رد شگفتم از آن کسی که خانه نابود شدنی را آباد می کند اما جایگاه همیشگی را زا یاد برده است.
127.نکوهش از سستی در عمل/آن کس در عمل کوتاهی کند دچار اندوه گردد و آن را که از مال و جانش بهره ای رد خدا نباشد خدا را به او نیازی نیست.
128. تاثیر عوامل زیست محیطی در سلامت/ در آغاز سرما خود را بپوشانید و در پایانش آن را در یابید زیرا با بدن ها همان می کند که با برگ درختان خواهد کرد آغازشان سوزاند و پایانش می رویاند.
129.بزرگی پروردگار نزد تو پدیده ها را در چشمت کوچک می نمایاند.
130.توجه به فنا پذیری دنیا/امام (ع) وقتی از جنگ صفین برگشت و به قبرستان پشت دروازه کوفه رسید رو به مردگان کرد و فرمود : ای ساکنان خانه وحشت زا و محله های خالی و گورهای تریک ای خفتگان در خاک ای غریبان ای تنها شدگان ای وحشت زدگان شما پیش از ما رفتید و ما در پی شما روانیم و به شما خواهیم رسید اما خانه هایتان دیگران در آن سکونت گزیدند و اما زنانتان با دیگران ازدواج کردند و اما اموال شما در میان دیگران تقسیم شد این خبری است که ما داریم حال شما چه خبر دارید ( سپس به اصحاب خود رو کرد و فرمود) بدانید اگر اجازه سخن گفتن داشتند شما را خبر می دادند که بهترین توشه تقوا است.
133.اقسام مردم دنیا / دنیا گذرگاه عبور است نه جای ماندن و مردم در آن دو دسته اند . یکی آن که خود را فروخت و به تباهی کشاند و دیگری آن که خود را خرید و آزاد کرد.
134. حقوق دوستان/ دوست ، دوست نیست مگر آنکه حقوق برادرش را در سه جایگاه نگهبن باشد : در روز گرفتاری آن هنگام که حضور ندارد، و پس از مرگ
136. فلسفه احکام الهی/ نماز موجب نزدیکی هر پارسایی به خداست و حج جهاد ناتوان است هر چیزی زکاتی دارد و زکات تن روزه و جهاد زن ، شوهر داری است.
137. صدقه راه نزول روزی/ روزی را با صدقه دادن فرود آورید
138. نقش پاداش الهی با انفاق / آن که پاداش الهی را باور دارد در بخشش سخاوتمند است.
141.راه آسایش/ اندک بودن تعداد زن و فرزند یکی از دو آسایش است.
142.دوستی و خردمندی/ دوستی کردن نیمی از خردمندی است .
143.غم ها و پیری زود رس/ اندوه خوردن نیمی از پیری است.
144.تناسب بردباری از مصیبت ها / صبر به اندازه مصیبت فرود آید و آن که در مصیبت بی تاب بر رانش زند اجرش نابود می گردد.
145.عبادت های بی حاصل/بسا روزه اری که بهره ای جز گرسنه گی و تشنگی از روزه اری خود ندارد و بسا شب زنده داری جز رنج و بی خوابی به دست نیاورد! خوشا خواب زیرکان و افطارشان.
146.ارزش دعا صدقه و زکات دادن/بسا روزه اری که جز رنج و بی خوابی به دست نیاورد خوشا خواب زیرکان و افطارشان.
148.نقش سخن در شناخت انسان/ انسان زیر زبان خود پنهان است.
149.ضرورت خود شناسی/ نابود شد کسی که ارزش خود را ندانست.
151.ضرورت آینده نگری/ هر کسی را پایانی است تلخ و شیرین.
152.توجه به فنا پذیری/آنچه روی می آورد باز می گردد و چیزی که باز گردد گویی هرگز نبوده است.
153. صبر و پیروزی / انسان و شکیبا ، پیروزی را ازدست نمی دهد هر چند که زمان آن طولانی شود.
154.اهمیت نیت ها/ آن کس که از کار گروهی خشنود باشد چوانن کسی است که همراه آنان بوده و هر کس که به باطلی روی آورد دو گناه بر عهده او باشد گناه کردار باطل و گناه خشنودی به کار باطل
155. ضرورت پایبندی به عهد و پیمان/ عهد و پیمان ها را پاس بدارید به خصوص با وفاداران.
156. ضرورت خداشناسی و اطاعت/ خدای را اطاعت کنید که در نشناختن پرودگار عذری ندارید.
157. فراهم بودن راه های هدایت/ اگر چشم بینا داشته باشید . حقیقت را نشانتان داده اند اگر هدایت می طلبید شما را هدایت کرده اند اگر گوش شنوا دارید حق را به گوشتان خوانده اند.
158.روش برخورد با دوستان بد/ برادرت را با احسانی که در حق او می کنی سرزنش کن. و شر او را با بخشش بازگردان.
159.پرهیز از مواضع اتهام/ کسی که خود را در جایگاه تهمت قرار دارد نباید جز خود را نکوهش کند.
160.قدرت زور گویی/هر کس که قدرت بدست آورد زورگویی می کند
161.ارزش مشورت و پرهیز از خود محوری/ هرکس خود رای شد به هلاکت رسید و هرکس با دیگران مشورت کرد در عقل های انان شریک شد
162.ضرورت راز داری/ آن کس که راز خود را پنهان دارد اختیار آن در دست اوست.
163.فقر و نابودی / فقر مرگ بزرگ است
164.روش برخورد با متجاوزان/رعایت حق کسی که حق خویش را محترم نمی شمارد نوعی بردگی اوست .
168.توجه به فنا پذیری دنیا/آخرت نزدیک و زمان ماندن در دنیا اندک است
170.ضرورت ترک دنیا/ترک گناه آسان تر از درخواست توبه است.
171.ره اورد شوم حرام خواری/بسا لقمه گلو گیر که از لقمه های فراوانی محروم می کند
172.نادانی و دشمنی ها/مردم دشمن چیزهایی هستند که نمی دانند.
173.ارزش مشورت ها/آن کس که از افکار و آراء گوناگون استقبال کند صحیح را از خوب شناسد.
174.ارزش خشم در راه خدا/آن کس که دندان خشم راه خدا بر هم می فشارد. برکشتن باطل گریان توانمند گردد.
175.راه درمان ترس/هنگامی که از چیزی می ترسی خود را در آن بیفکن زیرا گاهی ترسیدن از چیزی از خود آن سخت تر است.
176.ابزار ریاست/بردباری و تحمل سختی ها ابزار ریاست است.
177روش برخورد با بدان/بدکار را با پاداش دادن به نیکوکار آزارده.
181.رازش دور اندیشی و پرهیز از کوته فکری/حاصل کوته فکری پشیمانی و حاصل دور اندیشی سلامت است.
182.شناخت جایگاه سخن و سکوت/آنجا که باید سخن درست گفت د ر خاموشی خیری نیست چنان که در سخن ناگاهانه نیز خیری نخواهد بود
184.ویژگی های اعتقادی امام(ع)/از روزی که حق برای من نمایان شد هرگز دچار تردید نشدم!
186.آینده سخت ستمکاران/ آغاز کننده ستم در قیامت انگشت به دندان می گزد.
187.ضرورت یاد قیامت/ کوچ کردن نزدیک است.
188.ضرورت حق گرایی/ هر کس که با حق در آویزد نابود می گردد.
189.ارزش صبر و خطر بی تابی/کسی را که شکیبایی نجات ندهد بی تابی او را هلاک گرداند.
191.مشکلات دنیا / همانا انسان در دنیا تخته نشانه گیری مرگ و ثروتی هست دستخوش تاراج مصیبت ها با هر جرعه نوشیدنی اندوهی گلوگیر و در هر لقمه ای استخوان شکسته ای قرار دارد و بنده نعمتی به دست نیاورد جز آن که نعمتی از دست بدهد و روزی به عمرش افزوده نمی گردد جز با کم شدن روزی دیگر پس ما یاران مرگیم و جان های ما هدف نابودی ها پس چگونه به ماندن جاودانه امیدوار باشیم در حالی که گذشت شب و روز بنایی را بالا نبرده جز آن که آن را ویران کرده و به اطراف پراکنده کند.
192.پرهیز از زر اندوزی/ای فرزند آدم آن که را بیش از نیاز خود فراهم کنی برای دیگران اندوخته ای
195.پرهیز از بخل ورزی/ این همان است که بخیلان به آن بخل می ورزند ( و در روایت دیگر نقل شد که) این چیزی است که دیروز بر سر آن رقابت می کردید.
196.عبرت آموزی از اتلاف اموال/ مالی که نابودی آن تو را پند می دهد از دست رفته است.
197.روش درمان روح/ این دلها همانند تن ها خسته می شوند . برای نشاط آ به سخنان تازه حکیمانه روی بیاورند.
198.ضرورت حکومت/ وقتی شنید که خوارج می گویند: حکومت فقط از آن خداست/ سخن حقی است که از آن اراده باطل دارند.
199.نکوهش اوباش/ آنان چون گرد هم آیند پیروز شوند و چون پراکنده شوند شناخته نگردد و انان چون گرد هم آیند زیان رسانند و چون پراکنده شوند سود دهند.
( از امام پرسیدند : چون اوباش گردهم آیند زیان رسانند را دانستیم. اما چه سودی در پراکنده گی آنان است ) صاحبان کسب کار و پیشه وران به کارهای خود باز می گردند و مردم از تلاش آنان سود برند بنا به ساختن ساختمان و بافنده به کارگاه بافندگی و نانوا به نانوایی روی می آورد.
200.نکوهش انسان های شرور/ مبارک باد، چهره هایی که جز به هنگام زشتی ها دیده نمی شوند.
201.امدادهای الهی و حفظ انسان/ با هر انسانی دو فرشته است که او را حفظ می کنند و چون تقدیر الهی فرا رسد تنهایش می گذارند که همانا زمان عمر انسان سپری نگهدارنده است.
202.واقع گرایی در مسایل سیاسی/ طلحه و زبیر خدمت امام آمدند: و گفتند : با تو بیعت کردیم که ما د رحکومت شریک تو باشیم:) فرمود: نه هرگز! بلکه شما در نیرو بخشیدن و یاری خواستن شریک دارید و دو یاورید به هنگام ناتوانی و درماندگی در سختی.
203. یاد مرگ و پرهیزکاری / ای مردم از خدایی بترسید که اگر سخن گویید می شنود و اگر پنهان دارید می داند و برای مرگی آماده باشید که اگر از فرار کنید شما را می یابد و اگر بر جای خود بمانید شما را میگیرد و اگر فراموشش کنید شما را از یاد نمی برد
204.بی توجهی به ناسپاسی مردم/ ناسپاسی مردم تو را از کار نیکو باز ندارد زیرا هستند کسانی بی آن که از تو سودی برند تو را می ستایند چه بسا ستایش اندک آنان برای تو سودمند تر از نا سپاسی ناسپاسان باشد.
205.گنجایش نامحدود ظرف علم/ هر ظرف با ریختن چیزی در آن پر می شود جز ظرف دانش که هر چه در آن جای دهی وسعتش بیشتر می شود.
206.ره آورد حلم و بردباری/ نخستین پاداش بردبار از بردباری اش آن که مردم در برابر نادان پشتیبان او خواهند بود.
207.ارزش همانند شدن با خوبان/ اگر بردبار نیستی خود را بردبار نشان ده زیرا اندک کسی که خود را همانند مردمی کند و از جمله آنان به حساب نیاید.
208.مراحل خودسازی/ کسی که از خود حساب می کشد سود می برد و آن که از خود غفلت کند زیان می بیند و کسی که از خدا بترسد ایمن باشد و کسی که عبرت آموزد آگاهی یابد و آن که آگاهی یابد می فهمد و آن که بفهمد دانش آموخته است.
209. خبر از ظهور حضرت مهدی / دنیا پس از سر کشی به ما روی می آورد چونان شتر ماده بدخو که به بچه خود مهربان گردد // و سپس این آیه را خواند: ( و ارراده کردیم که بر مستضعفین زمین منت گذارده آنان را امامان و وارثان حکومت ها گردانیم)
210.الگوهای پرهیز کاری/ از خدا بترسید ترسیدن انسان وارسته ای که دامن به کمر زده و خود را آماده کرده و در بهره بردن از فرصت ها کوشیده و هراسان در اطاعت خدا تلاش کرده و در دنیای زود گذر و پایان زندگی و عاقبت کار به درستی اندیشیده است.
213.تحمل مشکلات و خشنودی / چشم از سختی خار و خاشاک و رنج ها فرو بند تا همواره خشنود باشی.
215.اختلاف آفت اندیشه/ اختلاف نابود کننده اندیشه است.
216. قدرت و تجاوز گری / کسی که به نوایی رسید تجاوز کار شد
217.دگرگونی روزگار و شناخت انسان ها/ در دگرگونی روزگار گوهر شخصیت مردان شناخته می شود.
218.حسادت آفت دوستی/ حسادت بر دوست از آفات دوستی است.
219.آرزوها و آفت اندیشه/ قربانگاه اندیشه ها زیر برق آرزوهاست.
221. آینده دردناک ستمکاران / بدترین توشه برای قیامت دور از عدالت است
223.حیاء و عیب پوشی / آن کس که لباس حیاء بپوشد کسی که عیب او را نبیند.
224.برخی از ارزش های اخلاقی/ با سکوت بسیار وقار انسان بیشتر شود و با انصاف بودن دوستان را فراوان کند و با بخشش قدر و منزلت انسان بالا رود و با فروتنی نعمت کامل شود و با پرداخت هزینه ها بزرگی و سروری ثابت گردد و با روش عادلانه مخالفان را در هم شکند و با شکیبایی در برابر بی خرد یاران انسان زیاد گردند.
226.طمع ورزی و خواری/ طمع کار همواره زبون و خوار است.
227.ارکان ایمان/ ارکان بر شناخت با قلب اقرار با زبان و عمل با اعضاء و جوارح استوار است.
228.ارزش ها و ضد ارزش ها / کسی که از دنیا اندوهناک می باشد و از قضای الهی خشمناک است و آن کس که از مصیبت وارد شده شکوه کند از خد ا شکایت کرده و کسی که نزد توانگری رقته و به خاطر سرمایه اش برابر او فروتنی کند دو سوم دین خود را از دست داده است و آن کس که قران بخواند و وارد آتش جهنم شود حتما از کسانی است که آیات الهی را بازیچه قرار داده است و آن کس که قلب او با دنیا پرستی پیوند خورد همواره جانش گرفتار سه مشکل است : اندوهی رها نشدنی ، حرص جدانشدنی ، و آرزویی نا یافتنی.
229.ارزش قناعت و خوش خلقی/ آدمی را قناعت برای دولت مندی و خوش خلقی برای فراوانی نعمت ها کافی است.
230.راه به دست آورده روزی/ با آن کس که روزی به او روی آورده شراکت کنید که او توانگری را سزاوارتر و روی آمدن روزگار خوش را شایسته تر است.
231.توصیف عدل و احسان/ ( در تفسیر سوره نحل { خدا به عدل و احسان فرمان می دهد . ) عد همان انصاف و احسان همان بخشش است.
232.ره آورد انفاق/ آن کس با دست کوتاه بخششد از دست بلندی پاداش گیرد.
233.پرهیز از آغاز گری در مبارزه/ کسی را به پیکار دعوت نکن اما اگر تو را به نبرد خواندند بپذیر زیرا آغاز گر پیکار تجاوز کار شکست خورده است
234.تفاوت اخلاق یدر مردان و زنان/ برخی از نیکو ترین خلق و خوی زنان زشت ترین اخلاق مردان است مانند تکبر ، ترس ، بخل ، هرگاه زنی متکبر باشد بیگانه را به حریم خود را نمی دهد و اگر بخیل باشد اموال خود و شوهرش را نگه می دارد و چون ترسان باشد از هر چیزی که به آبروی او زیان رساند فاصله می گیرد.
235.نشانه خردمندی / (به امام گفتند عاقل را به ما بشناسان) خردمند آ است که هر که چیزی را در جا ی خود را می نهد.(گفتند: پس جاهل را توصیف کن فرمود:) با معرفی خردمند جاهل را نیز شناساندم ( یعنی جاهل کسی است که هر چیزی را در جای خود نمی گذارد بنابر این با ترک معرفی مجدد جاهل را شناساند.)
236. زشتی دنیای حرام / به خدا سوگند! این دنیای شما که به انواع حرام آلوده است در دیده من از استخوان خوکی که در دس بیماری جذامی باشد پست تر است!
237. اقسام عبادت/ گروهی را خدا را به امید بخشش پرستش کردند . که این پرستش بازرگانان است و گروهی او را از ترس عبادت کردند که این عبادت بردگان است و گروهی خدا را از سپاسگزاری پرستیدند و این پرستش آزادگان است.
238.مشکلات تشکیل خانواده / زن و زندگی همه اش زحمت و درد سر است و زحمت بار تر اینکه چاره های جز با او بودن نیست ( این فرمایش حضرت ضرب المثل است چنان که در فارسی گویند : زن و فرزند درد سر است و بی درد سر هم نمی شود زندگی کرد. یعنی ازدواج مسوولیت اور است.
239.زشتی سستی و سخن چینی / هر کس تن به سستی دهد . حقوق را پایمال کند و هر کس سخن چین را پیروی کند دوستی را به نابودی کشاند.
240.غصب و ویرانی / سنگ غصبی در بنای خانه مایه ویران شدن آن می شود ( این سخن از ریول خدا نقل شد و اینکه سخن پیامبر <ص> و علی <ع> شبیه یکدیگرند جای شگفتی نیست برای این که هر دو از یک جا سرچشمه گرفته اند و در دو ظرف ریخته شدند.
241.آینده دردناک ستمگران / روزی که ستم دیده از ستمکار انتقام کشد سخت تر از روزی است که ستم کار بر او ستم روا می داشت.
242.ارزش ترس از خداوند / از خدا بترس هر چه اندک و میان خود و خدا پرده ای قرار بده هر چند نازک!
243.روش صحیحی پاسخ گویی / هرگاه پاسخ ها همانند و زیاد شد پاسخ درست پنهان گردد.
244.مسولیت نعمت های الهی/ خدا در هر نعمتی حقی است هر کس آن را بپردازد فزونی یابد و آن کس که نپردازد و کوتاهی کند در خطر نابودی قرار گیرد.
245.هنگامی که توانایی فزونی یابد شهوت کاستی گیرد.
246.هشدار از پشت کردن به نعمت ها / از فرار نعمت ها بپرهیزید زیرا هر گریخته ای باز نمی گردد
248.تقویت خوش بینی ها / چون کسی که به تو گمان نیک برد خوش بینی او را تصدیق کن
249.بهترین عمل ها / بهترین کارها آن است که با ناخشنودی در انجام آن بکوشی
250.خدا شناسی در حوادث روزگار / خدا را از سست شدن اراده های قوی گشوده شدن گره های دشوار و درهم شکسته شدن تصمیم ها شناختم.
251.تلخی و شیرینی های دنیا و آخرت / تلخ کامی دنیا شیرینی آخرت است و شیرینی دنیای حرام تلخی آخرت است
252.فلسفه احکام الهی / خدا ایمان را برای پاکسازی دل از شرک و نماز را برای پاک بودن از کبر و خود پسندی و زکات را عامل فزونی روزی و روزه را برای آزمودن اخلاص بندگان و حج را برای نزدیکی و همبستگی مسلمانان و جهاد را برای عزت اسلام و امر به معروف راب رای اصلاح تود ها یناآگاه و نهی از منکر را برای باز داشتن بی خردان از زشتی ها صله رحم رابرای فراوانی خویشاوندان و قصاص را برای پاسداری از خون ها.
253.روش سوگند دادن ستمکار / آنگاه که خواستید ستمکاری را سوگند دهید از او بخواهید که بگوید ( از جنبش و نیروی الهی بیزار است ) زیرا اگر به دروغ سوگند خورد . پس از بیزاری در کیفر او شتاب می شود اما اگر در سوگند خود بگوید ( به خدایی که جز او خدایی نیست ) در کیفرش شتاب نگردد چرا که او خدا را به یگانگی یاد کرد
254.تلاش در انفاق های اقتصادی / ای فرزند آدم ! خودت وصی مال خویش باش امروز به گونه ای عمل کن که دوست داری پس از مرگت عمل کنند.
257.پندهای جاویدان (راه شاد کردن دیگران ) / ای کمیل خانواده ات را فرمان بده که روزها در بدست آوردن بزرگواری و شب ها در رفع نیاز خفتگان بکوشند سوگند به خدایی که تمام صداها را می شنود! هر کس دلی را شاد کند خداوند از آن شادی لطفی برای او قرار دهد که به هنگام مصیبت چون آب زلالی بر او باریدن گرفته و تلخی مصیبت را بزداید چنان که شتر غریبه را از چراه گاه دور سازند.
258.صدقه و توانگری / هرگاه تهیدست شُدید با صدقه دادن با خدا تجارت کنید
259.شناخت جایگاه وفاداری / وفاداری با خیانت کاران نزد خدا نوعی خیانت و خیانت به خیانت کاران نزد خدا وفاداری است
260.پرهیز از مهلت دادن های خدا / بسا احسان پیاپی خدا گناهکار را گرفتار کند و پرده پوشی خدا او را مغرور سازد و با ستایش مردم فریب خورد و خدا هیچ کس را همانند مهلت دادن مورد آزمایش قرار نداد.
262.مشکل حق نا شناسی / (حارث بن حوت نزد امام آمد وگفت :آیا چنین می پنداری که من اصحاب جمل را گمراه می دانم؟ چنین نیست . امام فرمود( ای حارث! تو زیر پای خود را دیده ای اما به پیرامونت نگاه کرده ای پس سرگردان شدی تو حق را نشناختی تا باطل گرایان را بشناسی.(حارث گفت:من وسعد بن مالک منظور سعد وقاص است . و عبدالله بن امر از جنگ کنار می رویم امام فرمود:) همانا سعد و عبداللله بن امر نه حق را یاری کردند و نه بالطل را خوار ساختند
263.مشکل هم نشینی با قدرتمندان / همنشین پادشاه ، شیر سواری را ماند که دیگران حسرت منزلت او را دارند ، ولی خود می داند که در جای خطرناکی قرار گرفته استو.
264.نیکی به بازماندگان دیگران / به بازماندگان دیگران نیکی کنید تا حرمت بازماندگان شما را نگاهدارند.
265.گفتار حکیمان / گفتار حکیمان اگر درست باشد درمان و اگر نادرست دردر جان است.
266.روش صحیح پاسخ دادن / ( شخصی از امام پرسید تا ایمان را توصیف کند ) فردا نزد من بیا تاد رجمع مردم پاسخ گویم که اگر تو گفتارم را فراموش کنی دیگری آن را در خاطر بسپارد زیرا گفتار چون شکار رمنده است کیی آن را به دست آورد و دیگری آن را از دست می دهد.
267.پرهیز از حرص ورزی در کسب روزی / ای فرزند آدم ! اندوه روز نیامده را بر امروز نیفزا زیرا اگر روز نرسیده از عمر تو باشد خدا روزی تو را خواهد رساند.
268.اعتدال در دوستی و دشمنی ها / در ردوستی با دوست مدارا کن شاید روزی دشمن تو گردد و رد دشمی با دشمن نیز مدارا کن شای روزی دوست تو گردد.
269.روش برخورد با دنیا / مردم در دنیا دو دسته هستند : تهیدستی هراسان و از تهیدستی خویش در امان است پس زندگانی خود را رد راه سود دیگران از دست می دهد و دیگری آن که رد دنیا بریا آخرت کار می کند و نعمت های دنیا نیز بدون تلاش به او روی میآورد پس بهره هر دو جهان را چشیده و مالک هر دو جهان می گردد و با آبروندی در پیشگاه خدا صبح می کند و حاجتی را زا خدا در خواست نمی کند جز آن که روا می گردد.
270.ضرورت حفظ اموال کعبه/ ( در زمان حکومت عمر به فراوانی زیور و زینت های کعبه صحبت شد گروهی گفتند آنها را برای لشکر اسلام مصرف کن . کعبه زرو زینت نمی خواهد وقتی از امیر المومنین پرسیدند:) همانا قران بر پیامبر (ص) هنگامی نازل گردید که اموال چهار قسم بود اموال مسلمانان که آن بر اساس سهم هر یک از وارثان تقسیم کرد و غنیمت جنگی که آن را به نیازمندانش رساند و خمس که خدا جایگاه مصرف آن را تعیین فرمود و صدقات که خداوند راه های بخشش آ را مشخص فرمود. و زیور آلات و زینت کعبه از اموالی بودند که خدا آن را به حال خود گذاشت نه از روی فراموشی آن را ترک کرد و نه از چشم خدا پنهان بود تو نیز آن را به حال خود واگذار و پیامبرش آن را به حال خود واگذاشتند.
271.روش صحیح قضاوت / ( دو نفر دزد را خدمت امام (ع) آوردند که از بیت المال دزدی کرده بودند یکی برده مردم و دیگری برده ای جزو بیت المال بود امام فرمود) برده ای که از بیت المال است حدی براو نیست زیرا مال خدا مقداری از مال خدا را خورده اما دیگری باید حد دزدی با شدت بر او اجرا گردد(سپس دستش را برید)
274.ضرورت عمل گرایی / علم خود را نادانی و یقین خود را شک و تردی می پندارد هرگاه دانستید عمل کنید و چون به یقین رسیدند اقدام کنید
275.ضد ارزش های اخلاقی / طمع به هلاکت می شکاند و نجات نمی دهد و به آنچه ضمانت کند وفادار نیست وو بسا نوشند آبی که پیش از سیراب شدن گلوگیرش شد و ارزش آنچه که بر سر آن رقابت می کنند هر چه بیشتر باشد مصیبت از دست دادنش اندوه بارتر خواهد بود وآرزوها چشم بصیرت را کور میکند و آنچه روزی هر کسی است بی جستجو خواهد رسید.
276.پرهیز از دو رو یی ها / خدایا به تو پناه می برم که ظاهر من در برابر دیدیه ها نیکو و درونم د رآنچه که از تو پناه می دارم زشت باشد و بخواهم با اعمال و رفتاری که تو از آن آگاهی توجه مردم را به خود جلب نمایم و چهره ظاهرم را زیبا نشان داده با اعمال نادرستی که درونم را زشت کرده به سوی تو آیم تا به بندگانت نزدیک و زا خشنودی تو دور کردم.
279.شناخت جایگاه واجبات و مستحبات / هرگاه مستحبات به واجبات زیان رساند آن را ترک کنید
280.یاد قیامت و آمادگی/ کسی که به یاد سفر طولانی آخرت باشد خود را آماده سازد
282.غرور آفت پند پذیری / میان شما و پند پذیری پرده ای از غرور و خود خواهی وجود دارد
283.علل سقوط جامعه / جاهلان شما پرتلاش و آگاهان شما تن پرورو کوتاهی ورزند..
285.ضرورت استفاده از فرصت ها / آنانا که وقتشان پایاین یافته است خواستار مهلتند و آنان که مهلت دارند کوتاهی می ورزند
287.مشکل درک قضا و قدر/ ( از قدر پرسیدند) راهی است تاریک آن را می پیمایید و دریایی است ژرف وارد آن نشوید و رازی است خدایی خود را به زحمت نیندازید.
289.الگوی کامل انسانیت / در گذشته برادری دینی داشتم که در چشم من بزرگ مقدار بود چون دنیای حرام در چشم او بی ارزش بود و شکم بارگی دور بود پس آنچه را نمی یافت زیاده روی نداشت در بیشتر عمر ساکت بود اما گاهی که لب بر سخن می گشود بر دیگر سخنوران برتری داشت و تشنگی پرسش کنندگان را فرو می نشاند به ظاهر ناتوان و مستضعف می نمود اما در برخورد جدی چونان شیر بیشه می خروشید یا چون ماری بیابانی به حرکت در می آمد تا پیش قاضی نمی رفت دلیلی مطرح نمی کرد �